İçeriğe geç

Açık kaynak lisansları nelerdir?

Görsel: Caspar Rubin

Açık kaynak lisansları, genelde bir yazılım ürününün, kaynak kodlarının tekrar kullanımının, dağıtımının, ticari olarak değerlendirilmesinin, modifiye edilmesinin vb. hangi şartlar altında yapılabileceğini, madde madde açıklayan yapılardır. Bu sayede bir fikri ürünün kullanılması için, geliştiricinin özel izni aranmaz. Geliştiriciler daha baştan bir lisanslama yaparak bu koşulları paylaşırlar.

Yazılımın her alanda oldukça etkili ve gerekli bir alt yapı olduğunda sanırım herkes hemfikirdir. Bu ihtiyaca istinaden dünya genelinde süregelen, “maker hareketi” diye bir kavram var. Yazılım temelleri, daha küçük yaşlardan itibaren öğretilmeye çalışılıyor. Özellikle paylaşım kültürünün de işlendiği bu akım, yap sakla değil de, yap paylaş şeklinde bir bakış açısı kazandırıyor. Aslında bu yaklaşım, verimlilik açısından son derece mantıklı. Zira bir yazılım modülü geliştirildikten sonra, belli şartlar altında paylaşılması, hem diğer geliştiriciler açısından kolaylık sağlıyor, hem de paylaşan tarafın verdiği destekten dolayı gelişen bu kültürde, kendi ihtiyacı için başka fırsatlar bulabiliyor. Yazılım ürünü, sonuçta elle tutulabilir bir şey değil. Ancak dediğim gibi, tekrar kullanım için oldukça elverişli. Bir başkasının yazdığı kodlar, tekrar kullanılarak yeni ürünler ortaya çıkarılabiliyor. Tekrar kullanım sırasında hangi şartların sağlanması gerektiği konusunda ise devreye açık kaynak lisansları giriyor.

Popüler olarak kullanılan bazı açık kaynak lisansları aşağıdadır:

  • GNU GPL
  • GNU LGPL
  • BSD 3-Clause
  • BSD 2-Clause (FreeBSD)
  • MIT License
  • Apache License 2.0
  • Creative Commons

Genel resime baktığımız zaman ise 100’e yakın lisans çeşidi vardır. Ancak bunların kimisi çok spesifik alanlarda, tekrar kullanılamayan ya da başka bir lisans tarafından yeri alınmıştır. Bir fikir vermesi açısından, yukarıda sıralanan lisanslara dair, özet açıklamalar aşağıda verilmiştir.

GNU GPL / LGPL

GPL, yani genel kamu kullanımı lisansında, kaynak kodların kopyalanması hakkında herhangi bir limit yoktur. İstediğimiz yere istediğimiz kadar kopyalayabiliriz. Kodları harici bellek, indirme linki veya kağıt üzerine basılmış şekilde, yani istediğimiz şekilde dağıtımını yapabiliriz. Kodları satabiliriz, ancak karşı tarafa GNU GPL kapsamında başka bir kaynaktan ücretsiz indirilebileceği bildirilmelidir. Buradaki temel nokta, eğer bir ücret talep ediyorsak nedenini açıklamalıyız.

Elde ettiğimiz kodlar üzerinde herhangi bir değişiklik yapabiliriz. Buradaki tek şart, projemizi yine GNU GPL lisansı ile lisanslandırmamızdır. Dikkat edilmesi gereken, kaynak kod ve derlenmiş kod arasındaki farktır. Her ikisi için farklı şartlar bulunmaktadır. Ayrıca, kaynak kodlar içine yerleştirilen açıklama satırlarında da bazı gereklilikler bulunmaktadır.

LGPL, yani kısıtlanmış GPL ise, daha az hak tanır. Bu çeşit lisanslama, daha çok açık kaynak lisansları almayan projelerin kullanmasına uygundur. Çünkü yukarıda bahsettiğim gibi, GPL lisanslı yazılım kullanan bir projenin, yine GPL lisansı ile dağıtılması gerekmektedir. Dolayısı ile özel mülküyet hakkı bir bakıma ortadan kalkmaktadır. LGPL lisansı ile bu şart ortadan kaldırılmış olur.

 

BSD açık kaynak lisansları

BSD lisansı ücretsiz yazılım lisansları arasında yer alır. Benzerlerine kıyasla daha az kısıtlama barındırır. Burada ufak bir ayrıntı, ücretsiz yazılım lisansları diye ayrı bir kategori daha vardır. BSD lisansının önemli iki versiyonu vardır:

  1. Yenilenmiş BSD 3-Clause lisansı (The New BSD License / The New Modified BSD License)
  2. Basitleştirilmiş BSD 2-Clause lisansı (The Simplified BSD License / FreeBSD License)

Her iki lisansın da, OSI (Open Source Initiative) tarafından, açık kaynak lisansları arasında sayılması kabul edilmiştir.

Özetle BSD 3-clause, lisansın telif hakları ve feragatnameleri korunduğu sürece, her hangi bir neden ile sınırsız bir şekilde dağıtıma izin verir. Ancak kilit noktası, eğer birisi başka bir kişinin yazdığı kodları alıp, kendi ihtiyaçları doğrultusunda değiştirirse, ilk başta kodları edindiği şahsı atıf olarak kullanamaz. BSD 2-clause (FreeBSD) lisansında ise bu şart yoktur.

 

MIT License

MIT lisansı, belki de popüler açık kaynak lisansları arasında en çok kullanılanı ve en kısa olanıdır. Maddeleri, benzerlerine nazaran daha geniş kapsamlı ve ucu açıktır. Basit olarak ifade edersek, bu lisans tipinde, yazılımı istediğimiz şekilde kullanabilir, kopyalayabilir ve değiştirebiliriz. Başka bir proje içerisinde kullanabiliriz. Yazılımımızı bu lisans ile ücretsiz verebildiğimiz gibi, ücret de talep edebiliriz. Dağıtım yapma ile ilgili herhangi bir şart da bulunmamaktadır. Bu lisans bulunduğu sürece, kodlar ile isteyen istediğini yapabilir.

 

Apache License 2.0

Apache lisansı, hem telif hakkı hem de patent konularında kullanılabilir. Zira bazı lisanslar sadece telif haklarına uygulanabilmektedir.

Apache lisansı ile elde edilen hakların, yenilenmesine gerek yoktur. Kullanım süresi sınırsızdır. Yazılım üzerindeki haklar sadece bir ülke için alınmış bile olsa, otomatik olarak diğer ülkelerde de elde edilmiş olur. Kullanımı ücretsidir. Ön ödeme, kullanım başına ödeme veya diğer hiçbir şekilde lisans kullanım bedeli bulunmaz. Bu lisans alınmış bir yazılım için, hiç bir kimse kodların kullanımını yasaklayamaz. Bu genelde, GitHub gibi ortak geliştirme platformlarında, bir projenin çatallandırılması sonucu, başka bir kişi tarafından yeni bir proje oluşturulduğu durumlarda ortaya çıkabilir. Bir diğer bakış açısıyla denilebilir ki, eğer bu lisans altında yapılmış herhangi bir projeyi, patent ihlali nedeni ile dava ederseniz, sizin lisansınız iptal olur. Bu husus sadece patentli çalışmalarda geçerli.

Kodların dağıtımında belli şartlar bulunmaktadır. Esas olarak kodların yazılmasında emeği geçenlere ve lisansı elinde bulunduranlara atıfta bulunulması gerekmektedir.

 

Creative Commons

Creative Commons (CC) diye adlandırılan lisans çeşitleri, aslında açık kaynak lisansları arasında pek sayılmazlar. Yukarıda bahsedilen yazılım lisanslarının aksine, genelde tasarım projelerinde kullanılır. Her biri, çeşitli haklara değinen farklı opsiyonları vardır. Ancak temel noktalar aşağıdaki gibidir.

  • Atıf (attribution – by): Ürünün kullanımı sırasında, yazara ya da tasarımcıya atıfta bulunulmalıdır. Bu şartla, proje değiştirilebilir, dağıtılabilir, kopyalanabilir veya diğer bir şekilde kullanılabilir.
  • Benzer paylaşım (sharealike – sa): Söz konusu proje ya da tasarım, modifiye edilebilir ve dağıtılabilir. Ancak yine CC lisansı ile yapılmalıdır.
  • Ticari kullanılamaz (non commercial – nc): Lisansa konu olan proje ya da tasarım değiştirilebilir ancak ticari olamaz.
  • Türetilemez (no derivatives – nd): Lisanslanmış ürünü kopyalayabiliriz ve dağıtım yapabiliriz. Fakat, orjinal içeriğe dayanarak her hangi yeni bir proje üretemeyiz. Projeyi modifiye edemeyiz.

Bu sayılan özellikler her bir CC lisansında bulunmaz. İhtiyaca göre proje sahipleri, çeşitli özellikleri seçebilirler.

 

 

Kaynaklar:

  1. Wikipedia
  2. Common Wealth of Learning
  3. Open Source Initiative
  4. Fossbytes
  5. Creative Commons

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: